De Tweede Wereldoorlog begon op 1 september 1939. Toen vielen Duitsland en de Sovjet-Unie (Rusland) Polen binnen. Engeland en Frankrijk, de 2 belangrijkste landen in Europa uit die tijd, verklaarden de oorlog aan Duitsland.

Welke landen viel Duitsland aan en waarom ?
Welke fout maakte Duitsland om de oorlog te verliezen ?
Welke andere landen vochten tegen elkaar ?

Deze pagina probeert antwoord te geven op deze 3 belangrijkste vragen.

De belangrijkste vraag is natuurlijk: Waarom ontstond de Tweede Wereldoorlog ?

Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen:

1. De Tweede Wereldoorlog is een gevolg van de Eerste Wereldoorlog

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1918 beëindigd was, moest Duitsland als verliezer een verdrag (afspraak) ondertekenen. Het werd "het verdrag van Versailles" (spreek uit: verzaijes) genoemd. Duitsland moest 132 miljard terugbetalen aan Frankrijk. Dit was veel te veel voor Duitsland. Er kwam al snel armoede in het land, het geld werd steeds minder waard, de prijzen schoten omhoog. Er kwamen steeds meer werkelozen in Duitsland. Veel Duitsers wilden wraak nemen op deze vernedering.

2. De economische crisis van 1929

Toen in 1929 de handel in elkaar stortte (zie hoofdstuk : 1900 - 1939), werd Duitsland het zwaarst getroffen. Het moest immers nog steeds geld betalen aan Frankrijk. Ieder land had veel werkelozen. In Duitsland was bijna de helft van alle Duitsers werkeloos. Ieder land probeerde die werkeloosheid op hun eigen manier op te lossen. Sommige landen losten de werkeloosheid op door enorme hoeveelheden wapens te maken. (Duitsland bijvoorbeeld) Het geld dat Hitler nodig had om wapenfabrieken neer te zetten, leende hij van buitenlandse banken. Hij wist dat hij deze banken nooit terug kon betalen. De enige oplossing was door het buitenland aan te vallen. Zo viel Duitsland de andere landen aan met hun eigen geld.

3. De politieke verhoudingen in de wereld.

Veel landen vertrouwden elkaar niet. Engeland en Frankrijk (Tot dan toe de 2 belangrijkste landen in Europa) hadden nog steeds grote meningsverschillen. Zij wilden elkaar eigenlijk niet helpen. Hitler wist dit en profiteerde hiervan. De Sovjet-Unie (Rusland) was in 1917 communistisch geworden. Engeland en Frankrijk vonden deze staatsvorm maar niets. Ze besloten weinig contact meer te zoeken met het verre Rusland. Amerika hield zich al helemaal "neutraal" Pas in 1944 kwam Amerika in Frankrijk aan om Europa te helpen. Omdat de andere landen niet goed met elkaar samenwerkten, kon Duitsland langzaam landen veroveren.

4. De opkomst van het nationaal-socialisme.

In de jaren 1930 - 1940 gingen veel mensen anders denken. Steeds meer mensen gingen geloven in de leer van het nationaal-socialisme. Het nationalisme (alles over hebben voor je eigen land) was het belangrijkste kenmerk ervan. Men mocht niet "vrij denken" Alleen dingen die goed waren voor het land mochten gezegd en geschreven worden. De regering zorgde voor alle "echte" burgers, dus geen buitenlanders. Er was geen democratie. Er was maar 1 politieke partij. De nationaal-socialisten (Nazi's) geloofden dat zij het beste ras waren en dat zij uiteindelijk de andere rassen zouden overwinnen (door geweld).

Stappenplan van Hitler

1)
In 1936 probeerde Hitler al een stukje te veroveren. Hij bezette met zijn soldaten het Rijnland. Dit gebied lag tussen Duitsland en Nederland in. Na de Eerste Wereldoorlog moest Duitsland beloven, dat er geen Duitse soldaten meer mochten komen. (Verdrag van Versailles) Toch kwam Hitler deze belofte niet na. De andere landen reageerden nauwelijks. Ze vonden het niet zo erg.

2)
Hitler zoekt andere landen die hetzelfde willen als hij. We noemen dat bondgenoten. De landen die met Duitsland samenwerkten waren: Italië (leider = Mussolini) en Spanje (leider = Franco) Deze landen zijn dus bondgenoten met Duitsland. Ze helpen elkaar.

 

Hier zie je de Italiaanse leider, Mussolini. Hij had min of meer dezelfde ideeën als Hitler. Samen met Spanje besloot hij met Duitsland samen te werken. Deze 3 landen werden bondgenoten van elkaar.

3)
1938; In maart van dat jaar werd Oostenrijk gewoon een deel van Duitsland ! Er werd dus niet gevochten. De meeste Oostenrijkers waren blij met de komst van Hitler. Hitler was zelf ook een Oostenrijker en de Oostenrijkers konden goed opschieten met het Duitse volk. (Als een land zich vrijwillig bij een ander land voegt, noemen we dat een annexatie)

4)
1938; TsjechosLowakije. In een deel van dat land, het Sudetenland, woonden veel Duitsers. Volgens Hitler hoorde dat gedeelte dus bij Duitsland. Hitler dreigde het land te zullen aanvallen. Voor het eerst bemoeide Engeland zich nu met de problemen. Engeland wilde een oorlog in Europa voorkomen. Ze gaven Hitler zijn zin, maar hij moest wel beloven dat hij Engeland nooit zou aanvallen. Die afspraak wordt "het verdrag van München" genoemd. (29 sept.1938)

In het midden van het kaartje zie je het Sudetenland liggen. Het was Hitler natuurlijk niet alleen om dat kleine stukje te doen. Hij wilde heel Tsjechoslowakije hebben. Bovendien kon hij nu de andere landen testen. Engeland kreeg van Hitler een papieren belofte dat hij Engeland nooit zou aanvallen. Het leek wel alsof Engeland bang was... Nog geen jaar later veroverde Hitler de rest van Tsjechoslowakije met geweld.

Deze spotprent laat zien dat de Sovjet-Unie (Rusland) niet uitgenodigd was bij het verdrag van München. (Duitsland, Engeland, Frankrijk en Italië wel) Stalin, de Russische leider zegt hier: "Wat ? Geen stoel voor mij ?" Het geeft aan dat Rusland boos op Engeland en Frankrijk was.
5)
Polen: Dit land had een stad aan een haven. Die heette Danzig. Deze stad was in de Eerste Wereldoorlog ingepikt door de Duitsers. Maar na de oorlog moest Duitsland het weer teruggeven aan Polen. Hitler wilde Danzig nu weer terug hebben. Hitler dreigde weer. Dit keer moest hij oppassen, want als de andere landen nu Duitsland zouden aanvallen, dan zou Duitsland van verschillende kanten aangevallen kunnen worden. Daarom maakte Hitler stiekem een afspraak met Rusland. Ze beloofden elkaar de komende 20 jaar niet aan te zullen vallen. En Rusland en Duitsland vielen Polen aan 2 kanten aan. Ieder kreeg de helft ! Op 1 september 1939 vielen Duitsland en Rusland Polen aan. Engeland en Frankrijk verklaarden de oorlog aan Duitsland. Hier begint de Tweede Wereldoorlog.

Hitler wilde zogenaamd de havenstad "Danzig" hebben. Die lag in het noordelijkste puntje van Polen. Natuurlijk wilde Hitler heel Polen hebben, maar dan liep hij wel gevaar. Engeland en Frankrijk hadden al gedreigd in te zullen grijpen als Duitsland nog meer land wilde hebben. Daarom zocht Hitler hulp bij de Sovjet-Unie. Het ging toch al niet zo goed tussen de Russen en de Engelsen en Fransen. Op 1 september 1939 begon de Tweede Wereldoorlog, nadat de Russen en de Duitsers Polen waren binnen gevallen.
Op 23 augustus 1939 hadden Duitsland en De Sovjet-Unie in het geheim afgesproken dat ze elkaar de komende 20 jaar niet zouden aanvallen. Beide landen mochten verder alles veroveren wat ze maar wilden. Ze besloten Polen te verdelen. Hoewel Hitler niets van communisten moest hebben, had hij Stalin nodig. Nu liep hij voorlopig geen gevaar dat hij aan 2 kanten moest vechten. (Het oosten van Duitsland liep nu geen gevaar)
De oorlog in Polen was snel afgelopen. De Poolse soldaten kregen niet echt veel hulp van de andere landen. Bovendien moesten ze ook nog eens op 2 fronten (aan 2 kanten) vechten. En kijk maar eens naar de hoeveelheid wapens. Duitsland had duidelijk meer wapens en meer soldaten.
Deze spotprent maakte de houding van Engeland en Frankrijk belachelijk. Daladier (vooraan) vraagt aan Chamberlain (Engelse minister) :

"Wanneer zullen we beginnen ?"
- "Wat beginnen ?"
- "De oorlog !"
- "Welke oorlog ?"

6) Noorwegen/Zweden
De landen die boven Duitsland liggen, waren ook belangrijk voor Hitler:

- Duitsland kan van die kant worden aangevallen.
- Duitsland heeft daar havens. (Duikboten) - Duitsland haalde uit Zweden veel ijzererts. Daarvan worden wapens gemaakt. Hitler had Zweden dus nodig.

Duitsland veroverde in april 1940 Noorwegen. Rusland had inmiddels Finland al veroverd. Ook Denemarken werd in 1 dag veroverd !






Nu het oosten van Duitsland geen gevaar meer liep, probeerde Hitler ten noorden van Duitsland alles te veroveren. Dit ging zeer snel.

7) De aanval op Nederland, België en Frankrijk

Dit zijn de landen, die ten westen (links) van Duitsland liggen. Nederland wilde net zoals in de Eerste Wereldoorlog "neutraal" blijven. (geen partij kiezen) Toch werd ons land op 10 mei 1940 aangevallen door de Duitsers.

Hitler had daar zijn reden voor:
- Nederland ligt ten westen van Duitsland. Stel je voor, dat Engeland probeert Nederland te veroveren ! Dan zou Engeland makkelijker Duitsland aan kunnen vallen !
- Vlakbij de Nederlandse grens ligt het "Ruhrgebied". Daar staan veel wapenfabrieken. Als een ander land dat gebied zou veroveren, dan zou Duitsland geen wapens meer hebben.
- Als je Nederland verovert, kun je makkelijker Engeland veroveren.
- Hitler dacht dat Nederland, België en Luxemburg binnen 1 dag veroverd zouden zijn.
- Vanuit Nederland en België is het gemakkelijker om het krachtige Frankrijk aan te vallen.

8. De aanval op Engeland

Engeland was het machtigste en belangrijkste land in Europa. Hitler wilde Engeland graag overwinnen, maar wist dat dit heel moeilijk zou worden. Engeland was een eiland en was sterk op zee. Het plan van Hitler was simpel. Hij hoopte het luchtgevecht te winnen en veel Britse (Engelse) steden te bombarderen. Als Duitsland in de lucht gewonnen had, kon het op zee gaan vechten tegen de Engelsen. De snelle aanval op het westen wordt nu ook wel de "Blitzkrieg" (spreek uit: blitskriek) genoemd. De luchtstrijd duurde van 8 aug. tot 31 okt. 1940 en moet als de meest beslissende fase van de Tweede Wereldoorlog worden beschouwd. Want het lukte Duitsland niet om de Engelsen de baas te zijn.




Op dit kaartje kun je zien welke Engelse steden er tijdens de "Battle of Britain" (slag om Engeland) gebombardeerd werden. Ondanks alles bleven de Engelsen stand houden, vooral dankzij de Engelse luchtmacht. Volgens de meest betrouwbare gegevens verloren de Duitsers gedurende de gehele periode ruim 1700, de Engelsen ruim 900 vliegtuigen.

 





Niet alleen Engelse steden werden gebombardeerd. De geallieerden (landen die tegen Duitsland vochten) bombardeerden ook. Hiernaast zie je een aantal Duitse steden die gebombardeerd zijn geweest tijdens de oorlog. Ook hier vielen duizenden doden.

9. De aanval op de Sovjet-Unie

Omdat Hitler de Engelsen niet kon overwinnen, besloot hij het voorlopig even op te geven. Hij dacht dat hij de Engelsen voldoende schade had toegebracht. Nu wilde hij het grootste land ter wereld aanvallen, de Sovjet-Unie (Rusland) De leider van dat land was toen Jozef Stalin.

Hier maakte Hitler zijn grootste fout en begonnen de Duitsers de oorlog langzaam te verliezen.

* Hitler liep het risico dat hij nu werd aangevallen aan 2 kanten tegelijk; in het westen door de Engelsen en in het oosten door de Russen.

* Hitler onderschatte de Russen en dacht dat het een snel klusje zou worden.

 




In het begin van de aanval op Rusland ging alles heel goed voor de Duitsers. Er waren bijna geen Russische soldaten te vinden. Het leek wel alsof de Duitsers zo door konden lopen naar de hoofdstad Moskou...


De Russische leider, Jozef Stalin, was natuurlijk verrast dat Duitsland zijn land aanviel. Een paar jaar daarvoor had hij samen met Hitler Polen veroverd ! En toen had Hitler hem beloofd dat hij Rusland niet zou aanvallen. Toch had Stalin veel meer soldaten. En zijn land was enorm groot.



Deze spotprent is bedoeld om Stalin (en dus Rusland) belachelijk te maken. Stalin vlucht hier voor de naderende Duitsers. De maker van deze poster heeft duidelijk geprobeerd om van Stalin een bange schijterd te maken, maar dat was hij zeker niet ! De Duitsers kwamen steeds verder het vijandelijk gebied binnen en raakten steeds vermoeider.
Stalin deed iets heel slims : hij trok zijn legers terug, maar verbrandde eerst zijn eigen land. Hele dorpen werden door de Russen zelf platgebrand. Stom ? Welnee ! Toen de Duitse troepen in die platgebrande dorpen kwamen, konden ze geen voedsel en geen onderdak vinden !

De slimme manier had Rusland al eens eerder in de geschiedenis gebruikt en toen werkte het ook. Het werd " de tactiek van de verschroeide aarde" genoemd.
Plotseling veranderde Hitler zijn aanvalsplan. Hij wilde nu, dat zijn leger in 3 groepen werden verdeeld. De eerste groep ging naar het noorden, een paar duizend km verder lag Stalingrad en deze stad wilde Hitler hebben, omdat de stad erg belangrijk was. De tweede groep moest door blijven gaan naar Moskou. De derde groep ging naar het zuiden. Hier maakte Hitler weer een fout. Zijn legers raakten vermoeid en uitgeput. Bovendien werd het steeds kouder en de Duitsers waren daar niet goed op voorbereid.
Handschoenen, laarzen, dassen en oorbeschermers ontbraken in de winter van 1941 vooral bij de Duitse soldaten. Sommige Duitsers droegen nog steeds hun zomeruniform, en dat bij een temperatuur van 25 graden onder 0 !
Hitler was van mening dat de Duitse industrie teveel zou worden belast als er ook nog winterkleding moest worden gemaakt. Zo liet hij zijn soldaten letterlijk in de kou staan...


Geen fijn beeld voor de Duitse soldaten. Een Duitse pantserauto staat hier stil bij een wegwijzerbord. Narvik op een afstand van 1700 km, Athene op 2220 km en Brest op 2910 km. Al deze plaatsen waren in Duits bezit, maar Moskou, op 100 km afstand, zou nooit in handen vallen van de Duitsers. De Russen hielden goed stand.


Duitse tanks en auto's kwamen vast te zitten in de sneeuw of in de modder. De Russen hadden meer warmte in de hoofdstad Moskou en waren goed voorbereid. De Duitsers hebben waarschijnlijk de lichten van de stad Moskou wel gezien, maar zijn nooit dichterbij kunnen komen.
De eerste grote nederlaag kregen de Duitsers bij de slag om Stalingrad (1943) Het Duitse leger moest deze stad veroveren, maar het lukte ze net niet. Maar Hitler was koppig en liet ze gewoon een half jaar verder vechten. Zo stierven er 146.000 Duitse en nog meer Russische soldaten. Wat nog over bleef van de Duitse soldaten moest weer terug naar Moskou. Ook dat gevecht werd niet gewonnen door de Duitsers.
links: Russische soldaten verstopten zich in de huizen en waren zo moeilijk te verslaan. De slag om Stalingrad wordt gezien als een keerpunt in de Tweede Wereldoorlog.
Rechtsboven: Een Russische soldaat steekt de rode (Russische) vlag op. Ze hebben de Duitsers verslagen ! Ondanks de vele Russische doden is iedereen blij !



Aan de andere kant van de wereld werd er ook hevig gevochten. Daar was Japan begonnen met landen te veroveren. Hier zie je een spotprent van een hebberige Japanner. Veel gebieden die Japan veroverde, waren kolonies van Europese landen. (vooral Engeland, Frankrijk) daarom was er nu ook oorlog met Japan. Amerika hield zich liever zo lang mogelijk buiten de oorlog.


In 1941 begon ook Amerika met de oorlog, omdat de Japanners een Amerikaanse marinehaven (Pearl Harbor) aanvielen. Pearl Harbor lag bij de zuidkust van het tot Hawaii behorende eiland Oahu. In de ochtend (7.55 uur) van 7 dec. 1941 vielen de Japanners "Pearl Harbor" aan.
De Japanners vielen de haven aan met 190 carrier-vliegtuigen, om 8.40 uur gevolgd door een tweede golf van 170 machines.
Er werden achttien Amerikaanse schepen tot zinken gebracht of zwaar beschadigd en rond 250 vliegtuigen uitgeschakeld; er vielen meer dan 2300 doden en bijna 1200 gewonden. De Japanse strijdkrachten onder vice-admiraal Nagumo leden betrekkelijk weinig verliezen. De Japanse aanval betekende dat ook Amerika zich zou gaan bemoeien met de oorlog.
De Amerikaanse president Roosevelt (links) was goed voorbereid op een oorlog. Zijn soldaten moesten in Europa en in het Oosten gaan helpen.
Rechtsboven: Amerikaanse soldaten in Cambodja op zoek naar Japanse vijanden.
Op 6 juni 1944 kwamen de Amerikanen en de Canadezen Europa bevrijden. Ze kwamen die dag aan land in het Franse Normandië. De Duitsers hadden verkeerde informatie gekregen en waren verrast. Deze dag werd "D-Day" genoemd. (Decision - Day = beslissingsdag) Al snel werden de Duitsers in Frankrijk teruggedreven.
Toen de oorlog in Europa in mei 1945 beëindigd was, vocht Japan nog door. Toen besloot Amerika een nieuw wapen te gebruiken om de oorlog te stoppen. Het gooide 2 atoombommen op 2 Japanse steden (Hiroshima op 6 augustus en Nagasaki 3 dagen later.) Amerika deed dit om te zorgen dat er geen Amerikaanse soldaten moesten vechten tegen Japan. De 2 atoombommen hadden een verschrikkelijk resultaat : Op 6 aug. 1945 werd Hiroshima getroffen door de eerste atoombom die door de Amerikanen werd geworpen. De stad en haar omgeving werden volledig weggevaagd; schattingen over het aantal slachtoffers lopen uiteen van 100!000 tot 250!000. Tot op de dag van vandaag sterven nog mensen aan de gevolgen.
De kleinere stad Nagasaki werd op 9 augustus getroffen door een atoombom van 5000 kg. Deze bom doodde 80.000 mensen. Niet veel later gaf Japan zich ook over. De Tweede Wereldoorlog was nu helemaal voorbij. Er waren miljoenen slachtoffers gevallen. De onderstaande tabel vertelt het aantal slachtoffers in een aantal Europese landen :